بیش فعالی و ADHD کودکان به حالتی دلالت می‌کند که در آن کودک به نحوی مفرط و بیش از اندازه فعال و پرجنب‌ و جوش است. تحرک زیاد این کودکان نه تنها خود آنها را بلکه اطرافیان ، همکلاس‌ها ، اولیای مدرسه را دچار مشکل می‌کند. از آن جایی که در میان درصد بالایی از معتادین و افرادی که ترک تحصیل کرده‌اند علایم بیش فعالی در کودکی قابل مشاهده است.

از طرفی کودکان بیش فعال در معرض خطر بالایی از اختلال سلوک ، شخصیت ضد اجتماعی و سوء مصرف مواد مخدر قرار دارند لذا آگاهی همگان بویژه والدین و معلمان در این حالات از اهمیت بسزایی برخوردار است. نقص در تمرکز یا اختلال بیش‌فعالی (ADHD) شرایطی را برای کودک ایجاد می‌کند که نتواند آرام و بدون حرکت بنشیند، رفتارش را کنترل کرده و توجه خود را به یک موضوع خاص معطوف کند. 

شیوع بیش فعالی

از هر 100 کودک 5 کودک می‌توانند مبتلا به ADHD باشند. پسران 3 برابر بیش از دختران در معرض ابتلا قرار دارند. اغلب این مشکلات قبل از 7 سالگی آغاز می‌شوند و ممکن است والدین تا وقتی که فرزندشان بزرگتر نشده متوجه مشکل او نگردند. پزشکان نمی‌دانند که چه چیزی باعث بروز ADHD می‌گردد ولی مطالعات بر روی مغز انسان‌ها را به فهم علل اجتماعی ADHD نزدیکتر کرده است.

پزشکان معتقدند افراد مبتلا به ADHD فاقد میزان کافی از مواد شیمیایی خاص به نام میانجی‌های عصبی در مغز هستند. این مواد شیمیایی به مغز در کنترل کردن رفتار کمک می‌کند. والدین و آموزگاران باعث ایجاد ADHD در کودک نمی‌شوند ، بلکه آنها می‌توانند در فعالیت‌های کودک به وی کمک کنند. 

علایمADHD

مشکل در توجه

فعالیت بیش از اندازه (بیش‌فعالی)

انجام عمل قبل از فکر کردن به آن (حرکات تکانشی)

انواع بیش‌فعالی

نوع بی‌دقت و بدون توجه

در این نوع در فرد نمی تواند روی تکلیفی که به او می‌دهند و یا یک فعالیت خاص تمرکز داشته باشد. اکثر کودکان دچار ADHD در دقت و توجه کردن دچار مشکل هستند. این دسته از افراد غالبا: 

توجه زیادی به جزئیات ندارند.

بر بازی‌ها و کارهای مدرسه نمی‌توانند تمرکز داشته باشند.

کارهای مدرسه و فعالیت‌های روزانه خود را در منزل تا آخر دنبال نمی‌کنند و آنها را به پایان نمی‌رسانند.

• ‌نمی‌توانند یک وظیفه یا تکلیف را تمام و کمال انجام دهند.

اسباب بازی‌ها ، کتاب‌ها و وسایلشان را اغلب گم می‌کنند.

نوع تکانشی – بیش‌فعالی

در این نوع از اختلال فرد بسیار فعال است. و بدون فکر اقدام به فعالیت و انجام کار می‌کند. فعالیت بیش از حد معمول ، قابل مشاهده‌ترین مشخصه اختلال ADHD است. کودک بیش‌فعال همیشه در حال انجام کاری می‌باشد. ممکن است سطح بیش‌فعالی با افزایش سن کاهش یابد. این کودکان قبلا از این که راجع به عملی فکر کنند آن را انجام می‌دهند.

برای مثال این کودکان ممکن است بطور ناگهانی وسط خیابان شروع به دویدن کنند و از یک سمت به سمت دیگر خیابان بدون نگاه کردن حرکت کنند و یا این که از درخت بلندی شروع به بالا رفتن کنند. ممکن است آن ها موقعیت‌های خطرناک شگفت زده شوند. گاهی هم هیچ ایده و فکری برای خارج شدن از این وضعیت ندارند. غالبا ، فعالیت‌های تکانشی و بیش‌فعالی با هم همواره هستند. مشخصه کودکانی که این اختلال را با هم دارند بدین گونه است: 

بی‌قراری و ناآرامی

دویدن مداوم از سویی به سوی دیگر و یا بالا رفتن از چیزی

پایین آمدن از صندلی وقتی که اجازه این کار را ندارند.

عدم توانایی در بی‌سر و صدا بازی کردن

بیش از حد صحبت کردن

پاسخ‌دادن ناگهانی و بدون فکر به پرسشی که هنوز تمام نشده است.

عدم توانایی در صبر کردن برای نوبت خود

بدون اجازه وسط بازی دیگران پریدن

وسط صحبت دیگران پریدن

نوع ترکیبی

در این نوع اختلال فرد بسیار فعال است و بدون فکر اقدام به فعالیت و انجام کار می‌نماید. کودکان با این نوع اختلال نشانه‌هایی از هر دو نوع قبل را که متذکر شویم دارا هستند. آنها در توجه‌کردن، بیش‌فعال بودن و کنترل تکانش‌های خود دچار مشکل هستند. البته گاهی تمام کودکان بی‌توجه هستند و یا اینکه بیش از حد فعالیت می‌کنند و حرکات تکانشی دارند.

اما در کودکان دچار ADHD این حرکات همیشگی هستند نه استثنایی این رفتارها برای کودک در خانه ، مدرسه و با دوستان مشکلات حقیقی ایجاد می‌کنند در نتیجه اکثر کودکان دچار این اختلال ، احساس افسردگی ، اضطراب و عدم اطمینان به خود را دارند. این احساسات جزء نشانه‌های ADHD محسوب نمی‌شوند و در اثر مشکلات مکرر در خانه و مدرسه در کودک ایجاد می‌شوند. 

چطور می‌توان فهمید کودکی مبتلا به ADHD است؟

وقتی علایم ADHD در کودکی مشاهده شود باید توسط یک متخصص ماهر مورد ارزیابی قرار گیرد. این فرد می‌تواند از کارکنان مدرسه باشد و یا این که در مطب خصوصی مشغول بکار باشد. تنها راه حصول اطمینان ، ارزیابی کامل توسط متخصص می‌باشد. باید در اینجا به دو نکته توجه داشت: 

نباید نظر دیگران را دال بر این که کودکی ADHD است به آسانی پذیرفت.

این نکته حائز اهمیت است که کودک همراه با ADHD ناتوانایی‌های دیگران را نیز دارد.

درمان

درمان سریع برای ADHD وجود ندارد اما علایم آن قابل کنترل هستند. والدین و آموزگاران باید به نکات زیر توجه داشته باشند. 

در مورد این اختلال اطلاعات بیشتری کسب کنند.

برنامه تعلیم و تربیتی خاصی را متناسب با نیازهای کودک ایجاد و طرح‌ریزی نمایند.

ایجاد طرح دارو درمانی ، درصورتی که والدین و پزشک احساس کنند که کودک به دارو درمانی نیاز دارد.

راهنمایی‌هایی برای والدین

وقتی که فرزندتان کارش را خوب انجام می‌دهد به اول پاداش دهید. در فرزند خود توانایی ایجاد کنید و نیز با او در مورد استعدادهایش صحبت کنید و او را به بکارگیری توانایی‌هایش تشویق و ترغیب کنید.

با فرزند خود کاملا واضح و روشن صحبت کنید. برای این کار با پشتکار ، مصر و مثبت باشید و خواسته‌های خود را کاملا برای فرزند خود روشن سازید. به فرزند خود بگویید چه کارهایی را باید انجام دهد نه این که فقط ، آنچه را نباید انجام دهد به او گوشزد کنید.

شیوه‌هایی را برای کنترل رفتار فرزند خود یاد بگیرید این برنامه‌ها عبارتند از: ایجاد جدول برای فعالیت‌های فرزندتان ، داشتن برنامه برای پاداش ، نادیده گرفتن رفتارهای نامطلوب ، پیامدهای عادی و غیر طبیعی نتایج و پیامدهای منطقی.

با مدرسه فرزندتان تماس داشته باشید و برنامه تعلیم و تربیت خاص نیازهای فرزندتان را برای او تنظیم کنید. هر دوی شما (والدین و معلم) بایستی نمونه‌ای از این برنامه را داشته باشید.

با معلم در تماس باشید و به او بگویید فرزند شما در خانه چه عملکردی دارد و از او بپرسید که در مدرسه چه می‌کند و آنها را حمایت کنید.

راهنمایی‌هایی برای آموزگاران

باید بدانید که چه موارد خاصی برای دانش آموزان دشوار هستند. برای مثال ممکن است که دانش آموز ADHD در شروع یک کار دچار مشکل باشد در حالی که دانش آموزان دیگر در پایان‌دادن به یک عمل و شروع عمل بعدی شکل داشته باشند. بنابراین هر یک از این دانش آموزان نیاز به کمک‌های متفاوتی دارند. 

به دانش آموزان نشان دهید چگونه از کتاب تکلیف و برنامه‌های روزانه استفاده کنند. همچنین مهارت‌ها و روش‌های یادگیری را به آنها آموزش دهید و آنها را به شکل منظم تقویت (پاداش) کنید.

به دانش آموزان در فعالیت‌های بدنی‌شان کمک کنید. (برای مثال) به آنها اجازه دهید تا کاری را ایستاده پای تخته سیاه انجام دهند). در بین برنامه‌ها به آنها استراحت دهید.

با والدین و دانش آموزان هر دو با هم برای نو آوری و اجرای یک برنامه تعلیم و تربیتی متناسب بمنظور نیل به نیازهای دانش آموزان به فعالیت و همکاری بپردازید.

انتظارات بالا از دانش آموزان داشته باشید اما سعی کنید راه‌های جدیدی را برای انجام کارها امتحان کنید صبور باشید و شانس دانش آموزان را برای کسب موفقیت بالا ببرید.

 

ادامه مطلب

فیبرومیالژیا (درد مزمن عضلات)Fibromyalgia

ادامه مطلب

 

مکانیسم پیدایش چاقی

 

افزايش وزن ممكن است ثانوي به بيماري‌هايي مانند ضايعه‌هاي هيپوتالاموس، كوشينگ و كم‌كاري تيروئيد باشد و يا پس از مصرف برخي داروها مانند  فنوتيازين‌ها، داروهاي ضدافسردگي، ضد صرع و استروئيدها ايجاد شود. در نوع اوليه، چاقي به دو نوع هيپرپلاستيك و هيپرتروفيك تقسيم مي‌شود.

نوع هيپرپلاستيك از ابتداي زندگي وجود دارد، چاقي هميشگي است، توزيع چربي محيطي و مركزي و افزايش تعداد و اندازه ياخته‌ها وجود دارد.

نوع هيپرتروفيك بيشتر در بزرگسالان ديده مي‌شود، چاقي مركزي است و فقط افزايش اندازه ياخته‌ها ديده مي‌شود.

عوامل بوجود آورنده چاقی

• استعداد ژنتيكي: عوامل ژنتیکی که خارج از کنترل ما بوده و میتوانند مستقلا موجب بروز چاقی شوند.
• لپتين: نوعی هورمون است که از بافت چربی ترشح میشود. اختلال در پاسخ دهی به این هورمون یکی دیگر از دلایل بروز چاقی است.
• عوامل محيطي: شامل عوامل اجتماعی، تربیتی، رفتاری و شیوه زندگی که از مهمترین علل بروز چاقی هستند. برای کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه به مطلب “عوامل اجتماعی زمینه ساز بروز چاقی” در همین سایت، مراجعه کنید.
• مصرف غذا و پديده اكسيداسيون: اساسی ترین علت بروز چاقی ، دریافت کالری بیش از نیاز بدن از ظریق مواد غذائی است لذا موثرترین روش مقابله با پدیده اضافه وزن و چاقی رعایت رژیم غذائی صحیح است. برای کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه به مطلب “اصول رژیم درمانی” در همین سایت، مراجعه کنید.

 

عوامل اجتماعی زمینه ساز چاقی

چاقی در همه جوامع و در هر زمانی سلامتی کوتاه مدت و بلند مدت مردم را تهدید می کند.

پس از جنگ جهانی دوم و حاکم شدن آرامش نسبی در جهان، تغییرات سریع اقتصادی، رفاه نسبی ایجاد کرد که این تغییرات دگرگونی هایی را در شیوه زندگی مردم ایجاد کرده و شیوع مصرف گرایی را موجب گردیده است.

الگوهای غذایی نیز به واسطه صنعتی شدن جوامع دچار دگرگونی شده اند.

در چند دهه اخیر در کشورمان تخصیص یارانه های غیرهدفمند به محصولات غذایی چون برنج، روغن، شکر و دیگر درشت مغذی ها، ضمن برهم زدن الگوهای غذایی سنتی، شیوع چاقی را بدنبال داشته است.

در میان نوجوانان از یک طرف مصرف بیش از حد غذاهای آسان دسترس (Fast Foods) محصولات غذایی فزاینده شده و سرشار از انرژی به طور نگران کننده ای فراگیر شده است. از طرف دیگر به دنبال استفاده روز افزون از کامپیوتر و نشستن طولانی مدت و تماشای برنامه های تلویزیونی و ماهواره ای و همچنین رفت و آمد با وسایل نقلیه، از میزان فعالیت های بدنی به شدت کاسته شده است.

 

 

تماشای تلویزیون و استفاده بیش از حد از کامپیوتر به دلایل زیر موجب افزایش خطر بروز چاقی است:

– عدم تحرک و کاهش فعالیت جسمی

– افزایش دریافت انرژی به علت مصرف تنقلات در حین تماشای تلویزیون

– مصرف غذای بیشتر به دلیل تماشای تلویزیون در زمان مصرف غذا

– کاهش دریافت گروههای غذایی مناسب مانند میوه ها و سبزیها

– گرایش به هله هوله ها تحت تاثیر تبلیغات اغوا کننده در لابه لای برنامه های عامه پسند و پرطرفدار

آمار موجود نشان می دهد که به طور متوسط هر کودکی که به سن نوجوانی می رسد، تقریبا در حدود صدهزار تبلیغ مواد غذایی از طریق تلویزیون و مجلات می بیند که اغلب این تبلیغات به معرفی محصولات غذایی می پردازد که سرشار از چربی ها و کربوهیدراتهای ساده هستند. این مسئله باعث شده تا انتخاب های غذایی تحت تاثیر بمبارانهای تبلیغاتی تغییر کند و اراده و ذائقه مردم به طرف تولیدات صنعتی که به رغم ظاهری فریبنده ظاهرا از لحاظ تغذیه ای بی ارزشند، سوق داده شود.

توجه به این نکته جالب است که در بیشتر مناطق شهری جوامع آسیایی در حال توسعه، تراکم فروشگاههای مواد غذایی حاضری بسیار بالاست به طوری که تراکم فروشگاههای مک دونالد در کشورهای جنوب شرق آسیا از خود ایالات متحده بیشتر است.

 

یکی دیگر از اصلی ترین دلایل گسترش شیوع چاقی، تغییرات در الگوهای غذایی است. عمده ترین این تغییرات عبارتند از:

– بزرگ و بزرگتر شدن پرس های غذایی حاضری

– عدم رغبت به مصرف غذاهای سنتی

– مصرف غذاهای پرچرب و پر انرژی که ظاهری جذاب دارند ولی فاقد کیفیت و مواد مغذی لازم می باشند.

– مصرف تنقلات و میان وعده های پر انرژی

– افزایش مصرف انواع نوشابه های سرشار از قند

– کاهش مصرف فیبر به علت عدم وجود میل ورغبت به صرف سبزیجات خام و پخته، حبوبات و فرآورده های غلات حاوی فیبر

– افزابش استرس های روزمره و اضطراب و ترس دائمی که می تواند پرخوری و ریزه خواری را در پی داشته باشد.

– مصرف بیش از حد کیک ها، بستنی های خامه ای، شکلات ها و شیرینی ها و دیگر مواد غذایی که گلوکز بالایی دارند به جای میوه جات، با تغییرات هورمونی که ایجاد می کنند، باعث افزایش اشتها می شوند.

فاکتور سن نیز یکی از عوامل بروز چاقی است، بدین ترتیب که در قبال هر 10 سال افزایش سن، نیاز به انرژی 5% کاهش می یابد و عدم توجه به این مسئله می تواند دریافت بیش از نیازانرژی را به دنبال داشته و در نتیجه به چاقی منجر شود.

از دیگر عوامل اجتماعی زمینه ساز بروز چاقی کاهش فعالیت بدنی و ورزش است. جالب است بدانید هر ساعت فعالیت جسمی شدید به میزان 10 درصد از بروز چاقی ها جلوگیری می کند اما در مقابل، هر ساعت تماشای تلویزیون 12 درصد احاتمال بروز چاقی را افزایش می دهد. در اکثر جوامع آسیایی مقدار هزینه هایی که صرف ورزش می شود، سهم بسیار ناچیزی از سبد هزینه های خانوار را به خود اختصاص می دهد، به علاوه اینکه در این جوامع به طور سنتی درس خواندن نسبت به فعالیت فیزیکی از ارجحیت بیشتری برخوردار است. به طور معمول دیده می شود که خانواده ها باورهای غلطی در قبال نقش مواد قندی و شیرینی ها در افزایش تمرکز ذهنی و قدرت یادگیری فرزندانشان به خصوص در زمان امتحانات و کنکور دارند. از سوی دیگر فضاهای مختص ورزش در اکثر جوامع در حال توسعه، به دلیل نرخ بالای رشد جمعیت بسیار پایین است و نهایتا اینکه کاهش سطح فعالیت، افزایش بروز چاقی در حال توسعه ای چون ایران را به دنبال داشته است.

یکی دیگر از عوامل اجتماعی زمینه ساز بروز چاقی، نقش والدین در پیدایش چاقی در نزد فرزندان آنهاست. نحوه نگرش والدین به سلامت کودکان خود و همچنین چگونگی پرورش ذائقه و الگوهای رفتاری کودکان به گونه ای بوده است که بروز چاقی را در میان کودکان افزایش داده است. اهم تصورات نادرست که منجر به چاقی کودکان می شوند به قرار زیر هستند:

– از همان ابتدای کودکی نیز بکارگیری الگوهای ناصحیح غذایی توسط خانواده ذائقه کودک را به گونه ای تغییر داده است که تمایل به خوردن غذاهای پرچرب و شیرین در وی افزایش یافته است.

– از دیدگاه سنتی نیز کودکانی که چاق ترند، سالم تر تلقی می شوند، از این رو دیده می شود که خانواده ها به مصرف انواع داروها، ویتامینها و مواد اشتها آور برای فرزند خود روی می آورند.

– عدم برخورداری از توجه عاطفی از طرف والدین، کودک را به سمت پرخوری سوق می دهد.

در مجموع سایر فاکتورهای رفتاری زمینه سازبروز چاقی در جامعه عبارتند از:

– عدم آگاهی مردم از مکانیسمهای چاقی و لاغری و تصور غلط از مصرف انرژی تحت تاثیر فعالیت های بدنی و ورزشهای مختلف و بی اطلاعی از مقدار انرژی دریافتی خود از طریق مصرف غذاهای مختلف

– بی اهمیت و ناچیز انگاشتن انرژی دریافتی از محل ناخنک زدنها و ریزه خواریهای مداوم

– عدم مقاومت و توانایی نه گفتن در قبال تعارفات دوستان و میهمان نوازی ها

– افزایش دفعات غذاخوردن در خارج منزل و استفاده از غذاهای پرچرب و سسهای پر انرژی

– عدم توانایی در کنترل غذا با وجود بروز احساس سیری در میهمانی ها و رستوران ها

– خوردن غذاهای باقی مانده و یا شیرینی و شکلات های میل نشده توسط کودکان از طرف والدین

جالب است بدانید چاق بودن والدین نیز زمینه ساز بروز چاقی فرزندان آنها در بزرگسالی است بدین ترتیب که چاقی یکی از والدین، احتمال چاقی فرزندان آنها را در بزرگسالی 50-41 درصد افزایش داده و چاقی هر دوی آنها این احتمال را به 88-66 درصد افزایش خواهد داد.